NEW MANAGEMENT FORUM

Central Knowledge Society

เทคนิคการวิเคราะห์สาเหตุของความเสี่ยง ภาค 2 : Risk Root Cause Analysis (Part II)


สวัสดี ครับ

วันนี้อยากจะคุยกันเรื่องการวิเคราะห์สาเหตุความเสี่ยง ด้วยเครื่องมือที่เราชอบเป็นการส่วนตัว “Fishbone Diagram”  ซึ่งการทำแผนภาพก้างปลาเป็นเครื่องมือง่ายๆ ทรงประสิทธิภาพมากในการวิเคราะห์ต้นเหตุของสาเหตุความเสี่ยง  และต้องทำความเข้าใจในการแสวงหาการดำเนินการแก้ไข

มักจะเรียกกันว่าเป็นสาเหตุและผลกระทบแผนภาพหรือ อิชิกาวะ (Ishikawa) มันเป็นเครื่องมือที่ใช้วิเคราะห์สาเหตุด้วยการระดมความคิดถึงสาเหตุของปัญหาที่เป็นการเฉพาะเจาะจง  และสามารถนำมาใช้ร่วมกับการวิเคราะห์ด้วยเครื่องมือ Why 5 ได้อย่างดี

ในแผนภาพก้างปลา การวิเคราะห์สาเหตุต่างๆ จะถูกจัดกลุ่มเป็นหมวดหมู่และมีการเรียงลำดับคล้ายๆ การไหลของน้ำตกในแต่ละหมวด ไปสู่ผลกระทบคล้ายๆ กับลักษณะของก้างปลา

ทีมงานที่ทำการวิเคราะห์หาสาเหตุความเสี่ยงจะทำการระดมความคิดเกี่ยวกับปัญหาดังกล่าวด้วยการวิเคราะห์ที่สาเหตุของปัญหาดังกล่าว  ด้วยการวิเคราะห์ว่า “ทำไมปัญหาถึงได้เกิดขึ้น”  และ “มีความสัมพันธ์กับปัจจัยอื่นๆ อะไรบ้าง”  “ระดับความรุนแรง และความสำคัญของปัญหานี้”  “ปัญหานี้มีผลกระทบต่อกระบวนการผลิต หรือ กระบวนการให้บริการหรือไม่”  “ใครมีส่วนเกี่ยวข้อง”  “การเกิดปัญหานี้มีระยะเวลา หรือ ฤดูกาลมาเกี่ยวข้องหรือไม่”  “เกี่ยวข้องกับเงินหรือไม่”   ในขั้นตอนนี้คุณจำเป็นจะต้องมีการคิดหาสาเหตุให้มากที่สุด และมากที่สุด (ถ้าปลาของคุณมีก้างเยอะๆ จะทำให้คุณสามารถแก้ไขปัญหาได้)

วิธีการวิเคราะห์แผนภาพก้างปลา 

เริ่มต้นคุณจะต้องวาดเส้น “กระดูกสันหลังของปลา” จากซ้ายไปขวา ซึ่งเป็นตัวแทนของประเภทของสาเหตุปัญหาหลัก หลังจากนั้นค่อยวาดก้างปลา เพื่อเป็นตัวแทนของสาเหตุปัญหารอง และก้างเล็ก เป็นตัวแทนของสาเหตุของปัญหาย่อยๆ

การแบ่งหมวดที่จะใช้ในการวิเคราะห์ก้างปลาจะแบ่งออกเป็นสาเหตุหลักๆ ได้ ดังนี้

– คน (People)

– วิธีการ (Method)

– เครื่องจักร (Machine)

– วัตถุดิบ (Material)

– สิ่งแวดล้อม (Environment)

การแบ่งกลุ่มของหัวข้อหลักที่ใช้การวิเคราะห์จะทำให้เป็นเรื่องง่ายที่ใช้สำหรับระดมความคิดประเด็นปัญหาหลัก จะได้มีการวิเคราะห์สาเหตุความเสี่ยงแบบปัญหาที่เฉพาะเจาะจง

ในขั้นตอนนี้ทีมงาน จำเป็นจะต้องมีการระดมสมองวิเคราะห์สาเหตุของปัญหา  ซึ่งคุณและทีมงานสามารถเขียนสาเหตุของปัญหาด้วยการวิเคราะห์ว่า “ทำไม”  “เกิดจากอะไร”  “เกิดเมื่อไร”  “เกี่ยวข้องกับใคร”  “มีความรุนแรงระดับใด”  “กระทบด้านใดบ้าง”    “เกี่ยวข้องกับเงินไหม” ฯลฯ

ซึ่งการวิเคราะห์ปัญหาทั้งหมดจะต้องอยู่ในกรอบของหมวด 5 หมวดข้างต้น และมีกระบวนการคิดที่ค้นหาสาเหตุความเสี่ยงอย่างละเอียดและครอบคลุมให้มากที่สุด

fishbone diagram

fishbone diagram-2

 การวิเคราะห์ Fishbone Diagram จำเป็นจะต้องเลือกปัญหา/ผลลัพธ์ที่ต้องการวิเคราะห์ก่อน หลังจากนั้นค่อยทำการระบุปัจจัยหลัก ในกล่องสี่เหลี่ยมด้านนอกก่อนว่าประกอบด้วย 5 องค์ประกอบนี้

– ปัจจัย คน (People)  : ต่อมา วิเคราะห์ ค้นหา สาเหตุหลักที่เกิดจากคน แต่ต้องสอดคล้องกับผลลัพธ์ที่ต้องการวิเคราะห์ปัญหาเหล่านั้นที่เป็นหัวปลาด้วยครับ

หลังจากนั้นวิเคราะห์สาเหตุรอง และสาเหตุย่อย

ปัจจัย วิธีการ (Method) : ต่อมา วิเคราะห์ ค้นหา สาเหตุหลักที่เกิดจากคน แต่ต้องสอดคล้องกับผลลัพธ์ที่ต้องการวิเคราะห์ปัญหาเหล่านั้นที่เป็นหัวปลาด้วย
ครับ  หลังจากนั้นวิเคราะห์สาเหตุรอง และสาเหตุย่อย

ปัจจัย เครื่องจักร (Machine) : ต่อมา วิเคราะห์ ค้นหา สาเหตุหลักที่เกิดจากเครื่องจักร แต่ต้องสอดคล้องกับผลลัพธ์ที่ต้องการวิเคราะห์ปัญหาเหล่านั้นที่เป็น
หัวปลาด้วยครับ  หลังจากนั้นวิเคราะห์สาเหตุรอง และสาเหตุย่อย

ปัจจัย วัตถุดิบ (Material) : ต่อมา วิเคราะห์ ค้นหา สาเหตุหลักที่เกิดจากวัตถุดิบ แต่ต้องสอดคล้องกับผลลัพธ์ที่ต้องการวิเคราะห์ปัญหาเหล่านั้นที่เป็นหัวปลา
ด้วยครับ หลังจากนั้นวิเคราะห์สาเหตุรอง และสาเหตุย่อย

ปัจจัย สิ่งแวดล้อม (Environment) : ต่อมา วิเคราะห์ ค้นหา สาเหตุหลักที่เกิดจากสิ่งแวดล้อม แต่ต้องสอดคล้องกับผลลัพธ์ที่ต้องการวิเคราะห์ปัญหาเหล่า
นั้นที่เป็นหัวปลาด้วยครับ  หลังจากนั้นวิเคราะห์สาเหตุรอง และสาเหตุย่อย

เทคนิคการวิเคราะห์หาสาเหตุหลัก และสาเหตุรอง และสุดท้ายสาเหตุย่อย

คุณจะต้องประชุมและวิเคราะห์ร่วมกันว่า ปัญหานี้ หรือ ผลลัพธ์นี้ มันเกิดจากอะไร (หัวปลา)  ดังนั้นคุณจำเป็นจะต้องนำทฤษฎีการวิเคราะห์ว่า 5 Whys มาใช้ประกอบ ด้วยการตั้งคำถามว่า ทำไมถึงเกิดขึ้น?  เกิดจากสาเหตุอะไร?  เกี่ยวข้องกับใคร?  ฯลฯ

1)  ทำไมถึงเกิดขึ้น?

คุณจะต้องวิเคราะห์ว่าเกิดจาก คน ได้หรือไม่ ถ้าได้เพราะอะไร และอย่างไร?

คุณจะต้องวิเคราะห์ว่าเกิดจาก วิธีการที่ผิดพลาดหรือไม่ถูกต้อง  ได้หรือไม่ ถ้าได้เพราะอะไร และอย่างไร?

คุณจะต้องวิเคราะห์ว่าเกิดจาก เครื่องจักร/เก่า/ล้าสมัย/ขาดการซ่อมบำรุง/ไม่รู้วิธการใช้งาน ได้หรือไม่ ถ้าได้เพราะอะไร
และอย่างไร?

คุณจะต้องวิเคราะห์ว่าเกิดจาก วัตถุดิบ  ได้หรือไม่ ถ้าได้เพราะอะไร และอย่างไร?

คุณจะต้องวิเคราะห์ว่าเกิดจาก สิ่งแวดล้อม  ได้หรือไม่ ถ้าได้เพราะอะไร และอย่างไร?

2)  สาเหตุหลักมาจากอะไร? 

คุณจะต้องวิเคราะห์ว่าสาเหตุเกิดจาก คน เพราะอะไร และอย่างไร?

คุณจะต้องวิเคราะห์ว่าสาเหตุเกิดจาก วิธีการที่ผิดพลาดหรือไม่ถูกต้อง  เพราะอะไร และอย่างไร?

คุณจะต้องวิเคราะห์ว่าสาเหตุเกิดจาก เครื่องจักร/เก่า/ล้าสมัย/ขาดการซ่อมบำรุง/ไม่รู้วิธการใช้งาน เพราะอะไร และอย่างไร?

คุณจะต้องวิเคราะห์ว่าสาเหตุเกิดจาก วัตถุดิบ  เพราะอะไร และอย่างไร?

คุณจะต้องวิเคราะห์ว่าสาเหตุเกิดจาก สิ่งแวดล้อม  เพราะอะไร และอย่างไร?

3)  สาเหตุรอง หรือสาเหตุสนับสนุนให้เกิดสาเหตุหลัก มาจากอะไร?   

คุณจะต้องวิเคราะห์ว่าสาเหตุสนับสนุนให้เกิดสาเหตุหลัก มาจากอะไร? คน เพราะอะไร และอย่างไร?

คุณจะต้องวิเคราะห์ว่าสาเหตุสนับสนุนให้เกิดสาเหตุหลัก มาจากอะไร? วิธีการที่ผิดพลาดหรือไม่ถูกต้อง  เพราะอะไร และอย่างไร?

คุณจะต้องวิเคราะห์ว่าสาเหตุสนับสนุนให้เกิดสาเหตุหลัก มาจากอะไร? เครื่องจักร/เก่า/ล้าสมัย/ขาดการซ่อมบำรุง/ไม่รู้วิธการใช้งาน
เพราะอะไร และอย่างไร?

คุณจะต้องวิเคราะห์ว่าสาเหตุสนับสนุนให้เกิดสาเหตุหลัก มาจากอะไร? วัตถุดิบ  เพราะอะไร และอย่างไร?

คุณจะต้องวิเคราะห์ว่าสาเหตุสนับสนุนให้เกิดสาเหตุหลัก มาจากอะไร? สิ่งแวดล้อม  เพราะอะไร และอย่างไร?

4)  สาเหตุย่อย หรือสาเหตุทางอ้อมที่ทำให้เกิดสาเหตุรอง มาจากอะไร?

คุณจะต้องวิเคราะห์ว่าสาเหตุทางอ้อมที่ทำให้เกิดสาเหตุรองมาจากอะไร? คน เพราะอะไร และอย่างไร?

คุณจะต้องวิเคราะห์ว่าสาเหตุทางอ้อมที่ทำให้เกิดสาเหตุรองมาจากอะไร? วิธีการที่ผิดพลาดหรือไม่ถูกต้อง  เพราะอะไร และอย่างไร?

คุณจะต้องวิเคราะห์ว่าสาเหตุทางอ้อมที่ทำให้เกิดสาเหตุรองมาจากอะไร? เครื่องจักร/เก่า/ล้าสมัย/ขาดการซ่อมบำรุง/
ไม่รู้วิธการใช้งาน
 เพราะอะไร และอย่างไร?

คุณจะต้องวิเคราะห์ว่าสาเหตุทางอ้อมที่ทำให้เกิดสาเหตุรองมาจากอะไร? วัตถุดิบ  เพราะอะไร และอย่างไร?

คุณจะต้องวิเคราะห์ว่าสาเหตุทางอ้อมที่ทำให้เกิดสาเหตุรองมาจากอะไร? สิ่งแวดล้อม  เพราะอะไร และอย่างไร?

มาถึงตรงนี้หลายคนคงจะสงสัยว่าทำไมมีแค่ 4 ก็เพราะการวิเคราะห์แบบ Fishbone ต้องการแค่ 4 ระดับของสาเหตุของปัญหา แต่คุณสามารถวิเคราะห์ว่า

ทำไม? 

ทำไม?

ทำไม?

ทำไม?

ทำไม?

           ว่าเกิดจากสาเหตุอะไรได้ถึง 5 ระดับความลึกของแต่ละสาเหตุของปัญหา และ  เพื่อให้คุณรู้ว่าจะต้องดำเนินการมันอย่างไร? ต่อไปและค้นพบว่าสาเหตุของปัญหาอาจจะมาจากสาเหตุเดียวกันหรือมีความสัมพันธ์กันอย่างชัดเจนว่า ต้องเกิดจากสาเหตุนี้ก่อน ค่อยไปเชื่อมกับอีกสาเหตุหนึ่งต่อไป ทำให้เกิดเป็นภาพของ Risk Map  ด้านการบริหารความเสี่ยงที่ชัดเจน ต่อไป 

ในบทความต่อๆ ไปเราจะมาอธิบายวิธีการสร้าง Risk Map ที่ถูกต้องและสามารถนำไปใช้งานได้จริงๆ  ปฎิบัติได้อย่างไม่ยุ่งยาก และเชื่อถือได้ โปรดติดตามเนื้อหาใน บล็อกนี้ไปเรื่อยๆ

           การวิเคราะห์ด้วย Fishbone จำเป็นที่จะต้องทำหลายๆ ครั้ง และนำมาตรวจสอบและประเมินผลอย่างต่อเนื่องเพื่อนำสาเหตุหลัก และสาเหตุรองที่ไม่ถูกต้องออกไปและทำการวิเคราะห์หาสาเหตุใหม่มาทดแทนจากประสบการณ์ในการวิเคราะห์ที่เพิ่มขึ้น ทำให้มีความชัดเจน และแม่นยำมากขึ้น  คุณไม่สามารถวิเคราะห์ Fishbone Diagram ได้อย่างแม่นยำด้วยการวิเคราะห์เพียงครั้งเดียว หรือ เพียงคนแค่ 3 คน แต่จะต้องมาจากการวิเคราะห์ร่วมกันของผู้เชี่ยวชาญในแต่ละส่วนงานเพื่อให้ได้ข้อมูลสาเหตุที่แท้จริง  และไม่ได้มาจากปัญหาของคุณคนเดียว หรือ สาเหตุของคุณคนเดียวเท่านั้น

        การวิเคราะห์ Fishbone ที่ดีจะต้อนำข้อมูลการวิเคราะห์ของทีมอื่นๆ ที่วิเคราะห์ปัญหาหรือผลลัพธ์ที่ต้องการในเรื่องเดียวกันมาเปรียบเทียบ เพื่อหาข้อมูลเพิ่มเติมและหาความสัมพันธ์ของสาเหตุปัญหาเหล่านี้ ห้ามทำเพียงกลุ่มเดียว จำเป็นจะต้องทำงานแบ่งออกเป็นหลายๆ กลุ่มในปัญหาที่เกิดขึ้นในเรื่องเดียวกัน

         ทีมงานที่จะตอบคำถามใน Fishbone จำเป็นจะต้องมีความรู้ความสามารถที่ชัดเจนในงานที่ทำการวิเคราะห์เรื่องๆนั้นอยู่เป็นอย่างดี  เพราะข้อมูลที่พวกเขาวิเคราะห์จะต้องมีความน่าเชื่อถือ  ยอมรับได้  และตรงประเด็นมากที่สุด เพียงพอที่จะนำไปทำแผนลดความเสี่ยง หรือ Risk Action Plan ต่อไป

สุดท้ายนี้ขอให้ทุกๆ ท่านได้อ่านบทความเกี่ยวกับ 5 Whys ให้เข้าใจก่อนที่จะมาอ่าน Fishbone Diagram เพราะงานทั้งสองส่วนนี้ มีความสัมพันธ์กันอย่างมากและจำเป็นที่จะต้องนำความรู้ และเทคนิคมาวิเคราะห์ต่อไป

ขอให้ทุกๆ ท่านโชคดีมีความสุข เย็นกาย เย็นใจ

 เอกกมล เอี่ยมศรี

ผู้เรียบเรียง

Advertisements

มิถุนายน 22, 2013 - Posted by | New Management, Risk Management |

ยังไม่มีความเห็น

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

%d bloggers like this: